Cannabis en lithium/stemmingsstabilisatoren: interacties
Lithiumspiegels, valproaat-levertoxiciteit en lamotrigine bij bipolair: wat cannabis doet en hoe monitoring eruit ziet.
Kort: wat zegt het bewijs?
CBD kan de lithiumspiegel gevaarlijk doen stijgen, vermoedelijk door nierfunctieverslechtering; er is één gepubliceerd casusrapport.
Gelijktijdig gebruik van CBD en valproaat vergroot het risico op leverschade (transaminasestijging); dit is klinisch relevant en vastgesteld in registratiestudies van Epidiolex.
THC zelf heeft geen directe farmacologische interactie met lithium (lithium wordt niet door CYP-enzymen afgebroken), maar indirecte risico's bestaan via uitdroging, braken en manie-uitlokking.
Voor lamotrigine bestaat een theoretische interactie met CBD via CYP3A4- en UGT-remming, maar klinische data bij bipolaire patiënten ontbreken vrijwel volledig.
Cannabis en stemmingsstabilisatoren — lithium, valproaat en lamotrigine — vormen een risicovolle combinatie. De grootste zorg bij lithium is een verhoogde bloedspiegeldie toxiciteit kan veroorzaken; bij valproaat staat levertoxiciteit centraal. Beide risico’s zijn klinisch gedocumenteerd, al is de bewijsbasis nog beperkt.
⚠️ Niet zelf combineren
Gebruik geen cannabis of CBD-olie als u lithium, valproaat of lamotrigine slikt zonder dit eerst te bespreken met uw psychiater of apotheker. Lithium heeft een smalle therapeutische breedte: kleine veranderingen in de spiegel kunnen al leiden tot toxiciteit.
Lithium: waarom de spiegel zo gevoelig is
Lithium gedraagt zich farmacologisch anders dan de meeste medicijnen: het wordt niet afgebroken door leverenzymen (geen CYP-metabolisme), is nauwelijks gebonden aan plasma-eiwitten en wordt uitsluitend via de nieren uitgescheiden. Dat betekent dat alles wat de nierfunctie aantast, de lithiumspiegel kan opdrijven — ook als de patiënt de juiste dosis blijft innemen.
De therapeutische breedte is smal: streefwaarden liggen doorgaans tussen 0,6 en 1,0 mmol/L (of iets hoger bij acute manie). Boven 1,5 mmol/L treden toxiciteitsverschijnselen op; boven 2,0 mmol/L kan sprake zijn van ernstige intoxicatie.
CBD en lithiumtoxiciteit: het enige gepubliceerde geval
Singh et al. (2020) beschreven een 13-jarige jongen met een neurologische aandoening die lithium gebruikte met stabiele spiegels rond 1,0–1,3 mmol/L. Enkele weken na het starten van hoge doses CBD (10 mg/kg/dag, voorgeschreven voor epilepsie) ontwikkelde hij overmatige slaperigheid, ataxie en verminderde vochtinname. De lithiumspiegel bleek gestegen naar 2,4 mmol/L. Gelijktijdig was het creatininegehalte met 25% gestegen, wat wijst op een beginnende nierfunctievermindering.
Nadat lithium werd gestopt en gehydreerd werd met intraveneus vocht, normaliseerden de spiegels binnen 48 uur.
De exacte oorzaak is niet bewezen. De auteurs opperen dat CBD een nefrotoxisch effect kan uitoefenen — vermoedelijk via cytotoxische metabolieten of vasculaire mechanismen — waardoor de renale lithiumklaring afneemt en de spiegel stijgt.
Bewijskracht: zeer laag (één casusrapport, pediatrische patiënt, hoge CBD-dosis).
ℹ️ Indirecte lithiumrisico's bij THC
THC zelf remt de CYP-enzymen niet op een manier die de lithiumklaring direct beïnvloedt. Toch bestaan er indirecte risico’s:
- Uitdroging en braken — cannabis (met name bij cannabinoïd-hyperemesessyndroom, CHS) veroorzaakt hevige misselijkheid en braken. Vochtverlies verlaagt de renale lithiumklaring en drijft de spiegel op.
- Manie-uitlokking — THC kan manie uitlokken of versterken bij bipolaire patiënten, wat de therapeutische controle ondermijnt.
- Er is een gepubliceerde casus waarin langdurig cannabisgebruik leidde tot braken en daardoor verlaagde stemmingsstabilisatorspiegels — met een manische episode als gevolg.
Valproaat: leverenzymen, niet bloedspiegels
Valproaat (valproïnezuur) wordt wél uitgebreid levermetabolisch afgebroken, onder andere via CYP2C9, bèta-oxidatie en glucuronidatie. CBD remt meerdere van deze enzymen. Toch toonde een gecontroleerde farmacokinetische studie geen significante verandering in de valproaatbloedspiegels bij gelijktijdig CBD-gebruik.
Het probleem zit elders: synergistische hepatotoxiciteit. Zowel valproaat als CBD (in hoge doses) kunnen de lever belasten. In de registratiestudies van het geregistreerde CBD-geneesmiddel Epidiolex (bij epilepsie) werden transaminasestijgingen boven driemaal de bovenste normaalgrens (ALAT/ASAT >3× ULN) significant vaker gezien bij patiënten die tegelijk valproaat gebruikten. De EFSA constateerde in 2025 dat CBD de hepatotoxiciteit van valproaat kan verergeren.
| Risico | Mechanisme | Klinische relevantie |
|---|---|---|
| Leverenzymstijging (ALAT/ASAT) | Synergistische hepatotoxiciteit CBD + valproaat | Matig — gevonden in klinische trials |
| Verandering valproaatspiegel | CYP2C9-remming door CBD | Niet aantoonbaar in PK-studie |
Bewijskracht: matig (data uit gecontroleerde klinische studies met Epidiolex, voornamelijk bij epilepsiepatiënten, niet specifiek bij bipolaire stoornis).
⚠️ Levercontroles zijn verplicht
Bij gelijktijdig gebruik van CBD en valproaat zijn controles van leverwaarden (transaminasen, bilirubine) vóór de start en periodiek daarna medisch noodzakelijk. Zet nooit zelfstandig een van beide middelen af of bij zonder overleg met de behandelaar.
Lamotrigine: theoretische interactie, weinig data
Lamotrigine wordt voornamelijk afgebroken via UGT1A4 (glucuronidatie). CBD remt meerdere UGT-enzymen (UGT1A9, UGT2B7) en in mindere mate CYP3A4, dat ook deels betrokken is bij lamotriginemetabolisme. Theoretisch kan CBD de lamotriginespiegel doen stijgen.
De systematische review van Laux-Biehlmann et al. (2024) over THC-, CBD- en cannabisinteracties vermeldt dat anti-epileptica als groep de meeste interactie-evidentie hebben bij cannabidiol, maar specifieke data voor lamotrigine bij bipolaire patiënten zijn zeer beperkt. De beschikbare gegevens komen hoofdzakelijk uit epilepsiepopulaties.
Roken (ook van cannabis) induceert CYP1A2, maar lamotrigine wordt daar nauwelijks door afgebroken. Het rookgerelateerde risico op lamotriginespiegelverandering is daarmee klein.
Bewijskracht: onvoldoende — interactie is farmacologisch plausibel maar klinisch onvoldoende onderzocht bij bipolaire patiënten.
Monitoring in de praktijk
Als een patiënt met bipolaire stoornis op stemmingsstabilisatoren toch cannabis of CBD gebruikt, zijn de volgende stappen relevant. Dit is uitsluitend ter informatie: de invulling hoort bij de behandelaar.
| Middel | Wat monitoren | Frequentie |
|---|---|---|
| Lithium + CBD | Lithiumspiegel, creatinine/nierfunctie | Bij start CBD, daarna afhankelijk van klinisch beeld |
| Lithium + THC | Lithiumspiegel bij uitdroging/braken of maniepresentatie | Op klinische indicatie |
| Valproaat + CBD | ALAT, ASAT, bilirubine | Vóór start, na 1 en 3 maanden, daarna periodiek |
| Lamotrigine + CBD | Lamotriginespiegel als bijwerkingen optreden | Op klinische indicatie |
✔ Lithium heeft geen CYP-interactie
Een veelgehoord misverstand: lithium wordt niet door leverenzymen afgebroken. CYP-interacties zoals die bij valproaat of lamotrigine optreden, spelen bij lithium geen rol. Het gevaar zit in de nieruitscheiding — alles wat die verstoort, heft de lithiumbalans op.
Samenvatting
- CBD + lithium: één casus van lithiumtoxiciteit via vermoedelijke nierbelasting — extreme voorzichtigheid geboden, spiegelcontrole noodzakelijk. Bewijs: zeer laag.
- CBD + valproaat: geen aantoonbare spiegelverhoging, wél synergistische levertoxiciteit — levercontroles zijn medisch verplicht. Bewijs: matig.
- CBD + lamotrigine: farmacologisch plausibele UGT-remming, klinische data bij bipolair nauwelijks beschikbaar. Bewijs: onvoldoende.
- THC + lithium/stemmingsstabilisatoren: geen directe CYP-interactie, maar indirecte risico’s via uitdroging, braken en manie-uitlokking zijn reëel.
- Bij bipolaire stoornis geldt: bespreek elk cannabisgebruik altijd met de psychiater en apotheker vóórdat u start.
Bronnen
- [1] Singh RK, Dillon B, Tatum DA, Van Poppel KC, Bonthius DJ (2020). Drug-Drug Interactions Between Cannabidiol and Lithium. Child Neurology Open. doi:10.1177/2329048X20947896Case report: CBD 10 mg/kg/day caused lithium toxicity (level 2.4 mmol/L vs baseline 1.0-1.3) in a 13-year-old, with concurrent creatinine rise; resolved after lithium discontinuation and IV fluids.
- [2] Laux-Biehlmann A et al. (2024). Systematic review of drug-drug interactions of delta-9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol, and Cannabis. Frontiers in Pharmacology. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11167383/Systematic review: antiepileptics show most interaction evidence with CBD; THC/CBD CYP and UGT enzyme inhibition profiles summarized.
- [3] Ho JH, Bhatt DL, Sasson I, et al. (2024). Evaluation of potential drug-drug interactions with medical cannabis. Clinical and Translational Science. doi:10.1111/cts.13812Systematische review (54 studies, 20 geneesmiddelklassen): antiepileptica, warfarine en tacrolimus sterkste interactie-evidentie; oncologische middelen minder goed onderzocht.
- [4] Zorginstituut Nederland (Farmacotherapeutisch Kompas) (2026). Cannabidiol - preparaattekst en interacties. Farmacotherapeutisch Kompas. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/c/cannabidiol