Cannabis bij bipolaire stoornis: manie-risico en bewijsstand

Cannabis wordt door mensen met een bipolaire stoornis relatief vaak gebruikt, soms om stemmingsschommelingen te dempen. Het bewijs wijst echter de andere kant op: THC vergroot de kans op manie-episoden en terugval, en therapeutisch bewijs ontbreekt volledig.

Hoe vaak komen cannabis en bipolaire stoornis samen voor?

Cannabis gebruik disorder (CUD) treft naar schatting 7 tot 30% van mensen met een bipolaire stoornis, vergeleken met circa 1 tot 2% in de algemene populatie. Dat is een substantiele oververtegenwoordiging. De verhoogde prevalentie is voor een deel te verklaren door impulsiviteit, zoeken naar sensatie en stemming-regulatie-pogingen die kenmerkend zijn voor de aandoening.

Comorbiditeit is hier niet hetzelfde als causaliteit. De richting van het verband is in beide richtingen onderzocht: mensen met bipolaire stoornis raken vaker verslaafd aan cannabis, maar cannabis gebruik vergroot ook de kans op het ontwikkelen van bipolaire stoornis en versnelt het verloop ervan.

Manie-risico: wat het bewijs zegt

De meest geciteerde samenvatting is de systematische review en meta-analyse van Gibbs en collega’s (Journal of Affective Disorders, 2015). Zes prospectieve studies met in totaal 2.391 deelnemers werden geanalyseerd. De bevindingen:

• Bij mensen met reeds gediagnosticeerde bipolaire stoornis is cannabisgebruik geassocieerd met meer en ernstigere manie-episoden.
• Een meta-analyse van twee studies berekende een odds ratio van 2,97 (95%-BI: 1,80–4,90) voor nieuwe manie-symptomen bij cannabisgebruikers ten opzichte van niet-gebruikers.

Een bredere systematische review van Sorkhou en collega’s (Frontiers in Public Health, 2024) analyseerde 78 studies en bevestigde dit beeld: cannabisgebruik is geassocieerd met een verhoogde kans op het ontwikkelen van zowel depressieve stoornissen als bipolaire stoornis, en met meer manieachtige symptomen in de algemene bevolking.

Eerder ziek, vaker terugval, meer opnames

Een prospectieve cohort studie van Olivier en collega’s (European Psychiatry, 2024) volgde 279 patienten die werden opgenomen met een manisch of gemengd episode tussen 2015 en 2019, met een follow-up van drie jaar. Cannabisgebruikers in deze groep:

• hadden een jongere leeftijd bij eerste episode;
• vertoonden vaker psychotische symptomen tijdens het manie-episode;
• stopten vaker vroegtijdig met hun medicatie;
• werden vaker heropgenomen dan niet-gebruikers.

Dit patroon, dat cannabisgebruik geassocieerd is met een jonger aanvangsleeftijd van bipolaire stoornis, wordt ook gerapporteerd in oudere studies. De gemiddelde aanvangsleeftijd lag bij cannabisgebruikers circa een jaar lager dan bij niet-gebruikers.

Wat is er onderzocht als behandeling?

Gerandomiseerd bewijs voor cannabis als behandeling van bipolaire stoornis bestaat vrijwel niet. De meest relevante studie is een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde pilotstudie van Pinto en collega’s (Canadian Journal of Psychiatry, 2024). Daarin kregen 35 patienten met een acute bipolaire depressie 300 mg CBD per dag toegevoegd aan hun bestaande behandeling gedurende acht weken.

De uitkomst: CBD toonde een statistisch significante daling van depressiescores vanaf week 2 in de CBD-groep, maar het middel deed het niet significant beter dan placebo op het primaire eindpunt (de MADRS-schaal op week 8). CBD was goed verdraagbaar en verhoogde het risico op bijwerkingen of manie niet merkbaar vergeleken met placebo. De auteurs beschouwen dit als een voorzichtig veiligheidssignaal, maar benadrukken dat de studie te klein is om conclusies over werkzaamheid te trekken.

Een grotere fase-3-studie (NCT05867849, ca. 6 weken, internationaal) is momenteel gaande. Tot die resultaten beschikbaar zijn, blijft de bewijsstatus: onvoldoende.

Wisselwerking met stemmingsstabilisatoren

Dit is een praktisch belangrijk punt voor mensen die zowel cannabis gebruiken als medicatie voor bipolaire stoornis nemen. Brown en collega’s (CMAJ, 2020) beschrijven de farmacologische interacties:

De klinische relevantie van deze interacties in de praktijk is voor de meeste combinaties nog onvoldoende onderzocht in mensenstudies. Raadpleeg bij twijfel altijd de apotheek of psychiater.

Juridische context in Nederland

Bipolaire stoornis staat niet als erkende indicatie op de lijst van het Bureau voor Medicinale Cannabis. Medicinale cannabis op recept is in Nederland beschikbaar voor een beperkt aantal aandoeningen (onder meer chronische pijn, MS, chemotherapie-gerelateerde misselijkheid, Tourette). Psychiatrische stemmingsstoornissen vallen daar niet onder.

Geconcentreerde THC-houdende cannabisolie valt onder Lijst I van de Opiumwet (harddrugs-categorie) en is alleen via een recept van een apotheek legaal verkrijgbaar. Vrij verkrijgbare CBD-producten mogen maximaal 0,05% THC bevatten.

Samenvattend

Het overall paginabreed bewijsoordeel is zeer-laag: voor therapeutisch gebruik ontbreekt bewijs volledig, en het risico-profiel wijst eerder op schade dan baat. Mensen met bipolaire stoornis die cannabis gebruiken of overwegen te gebruiken, doen er goed aan dit te bespreken met hun behandelend psychiater.