Mislukte en negatieve trials: wat advocacy-sites niet laten zien
Eerlijk overzicht van negatieve en null-RCT's met cannabis (CANNA-TICS, kankerpijn-trials), plus publicatie- en spin-bias.
Kort: wat zegt het bewijs?
In de grootste RCT bij Tourette (CANNA-TICS) haalde nabiximols het primaire eindpunt niet: 21,9% versus 9,1% responders, superioriteit niet aangetoond.
Voor chronische neuropathische pijn is het bewijs laag tot zeer laag; cannabis-geneesmiddelen hebben een hoog number-needed-to-treat (rond 20) en relatief laag number-needed-to-harm, en de Cochrane-review vond geen duidelijk effect.
Drie fase 3-trials van nabiximols (Sativex) bij kankerpijn haalden hun primaire eindpunt niet; alleen een achteraf-gepoolde subgroep liet effect zien.
Voor psychische aandoeningen (depressie, angst, PTSS, psychose, Tourette, ADHD) is er schaars en zeer-laag bewijs; gebruik is op basis daarvan niet te rechtvaardigen.
Bij ruim 44% van cannabis-trials met een niet-significant primair resultaat trokken auteurs toch een gunstige conclusie (spin-bias).
Advocacy-sites en webshops tonen graag de successen: de patiënt wiens tics verdwenen, de studie met een gunstige grafiek. Wat vrijwel nooit getoond wordt, zijn de trials die níets aantoonden of zelfs averechts uitpakten. Juist die negatieve en null-resultaten zijn onmisbaar om eerlijk te beoordelen wat cannabis wel en niet doet. Deze pagina verzamelt belangrijke mislukte trials en legt uit waarom transparantie over wat NIET werkt zo belangrijk is.
Waarom negatieve trials ertoe doen
Klinisch bewijs is alleen betrouwbaar als je álle studies meeneemt, ook de teleurstellende. Twee mechanismen vertekenen het beeld systematisch. Bij publicatiebias worden trials met een positief resultaat vaker en sneller gepubliceerd dan trials met een negatief of nul-resultaat; die laatste belanden in de bureaula. Bij spin-bias trekken auteurs een gunstige conclusie terwijl het primaire eindpunt niet gehaald werd. Een meta-epidemiologische studie vond dat bij ruim 44% van de cannabis-trials met een niet-significant primair resultaat tóch een positieve of aanbevelende conclusie werd geschreven.
⚠️ Selectief lezen is gevaarlijk
Een “positieve” conclusie in een abstract betekent niet dat het middel werkte. Kijk altijd naar het vooraf vastgelegde primaire eindpunt, niet naar achteraf uitgelichte subgroepen of secundaire uitkomsten.
CANNA-TICS: het bekendste null-resultaat bij Tourette
Rond Tourette circuleren stellige claims dat cannabis tics laat verdwijnen. De grootste en best opgezette trial vertelt een genuanceerder verhaal. CANNA-TICS was een multicenter, dubbelblinde, placebogecontroleerde fase 3b-studie bij 97 volwassenen met Tourette of een chronische ticstoornis, gerandomiseerd 2:1 naar nabiximols (THC:CBD-mondspray) of placebo. Het vooraf vastgelegde primaire eindpunt was een tic-reductie van minstens 25% op de Yale Global Tic Severity Scale na 13 weken.
Dat eindpunt werd niet gehaald. Weliswaar voldeden meer patiënten in de nabiximols-groep aan het responscriterium (14/64; 21,9%) dan in de placebogroep (3/33; 9,1%), maar superioriteit kon formeel niet worden aangetoond. De auteurs meldden gunstige trends in secundaire uitkomsten (tics, stemming, kwaliteit van leven), maar trends in secundaire maten bewijzen geen werkzaamheid. De bredere bewijsbasis voor cannabinoïden bij Tourette blijft laag.
Pijn: bescheiden gemiddelden, lage zekerheid, mislukte kankerpijn-trials
Pijn is de meest onderzochte en meest geclaimde indicatie. Het beeld is gemengd en minder rooskleurig dan reclame suggereert. De Cochrane-review over chronische neuropathische pijn vond bewijs van lage tot zeer lage kwaliteit: cannabis-geneesmiddelen verhoogden het aantal mensen met 50% pijnverlichting maar met een hoog number-needed-to-treat van ongeveer 20, terwijl bijwerkingen veel voorkwamen (uitval door bijwerkingen 10% vs 5% placebo; neurologische bijwerkingen 61% vs 29%). De conclusie luidde dat er “geen duidelijk bewijs voor een effect” is.
Nog sprekender zijn de kankerpijn-trials van nabiximols (Sativex). Drie grote fase 3-trials bij gevorderde kanker met onvoldoende pijnstilling ondanks opioïden haalden hun primaire eindpunt niet. Alleen een vooraf-gespecificeerde gepoolde Amerikaanse subgroep liet nog een effect zien — precies het soort achteraf-analyse waar je voorzichtig mee moet zijn. Het middel kreeg op deze indicatie dan ook geen Amerikaanse goedkeuring.
| Indicatie | Best beschikbare bewijs | Oordeel |
|---|---|---|
| Neuropathische pijn | Cochrane: laag/zeer-laag, hoog NNT | bescheiden, onzeker |
| Kankerpijn (bovenop opioïden) | 3 fase 3-trials primair eindpunt gemist | niet aangetoond |
| Tourette (tics) | CANNA-TICS primair eindpunt gemist | niet aangetoond |
| Depressie / angst / PTSS / psychose | schaars, zeer-laag bewijs | niet te rechtvaardigen |
| MS-spasticiteit (nabiximols) | matig bewijs (patiëntgerapporteerd) | redelijk onderbouwd |
| Misselijkheid bij chemo (CINV) | substantieel bewijs | redelijk onderbouwd |
✖ 'Het werkt voor bijna alles'
De claim dat cannabis een breed-werkzaam medicijn is, houdt geen stand. Voor de meeste psychische klachten ontbreekt overtuigend bewijs, en meerdere grote pijn- en Tourette-trials faalden op hun hoofdvraag.
Psychische klachten: schaars bewijs, soms averechts
Een meta-analyse in The Lancet Psychiatry bundelde 83 studies (40 RCT’s). De conclusie was hard: er is schaars bewijs dat cannabinoïden depressie, angststoornissen, ADHD, Tourette, PTSS of psychose verbeteren. Voor angst bij mensen mét een andere medische aandoening was er enkel zeer-laag bewijs voor een kleine verbetering door farmaceutische THC. In één psychose-studie verergerde THC de negatieve symptomen juist. Het gebruik van cannabinoïden voor psychische aandoeningen is op basis hiervan niet te rechtvaardigen.
Eerlijk in twee richtingen: wat wél redelijk staat
Transparantie werkt beide kanten op. Voor enkele toepassingen is het bewijs wél behoorlijk: door de EMA goedgekeurde gezuiverde CBD (Epidyolex) verminderde aanvallen bij zeldzame epilepsievormen (Dravet, Lennox-Gastaut) in degelijke RCT’s, nabiximols verlicht MS-spasticiteit, en cannabinoïden werken als anti-emeticum bij chemotherapie. Belangrijk: dit gaat telkens om gestandaardiseerde farmaceutische cannabinoïden, niet om ruwe straat- of RSO-olie met wisselende samenstelling. En het gaat om symptoomverlichting — geen enkele betrouwbare mensenstudie laat zien dat cannabisolie kanker geneest. Symptoomverlichting is iets heel anders dan genezing.
Nederlandse context
Houd de drie producten goed uit elkaar. Gedoogde CBD-olie (THC onder 0,05%) is een voedingssupplement zonder bewezen medische werking. Medicinale cannabis op recept wordt via de apotheek geleverd onder regie van het Bureau voor Medicinale Cannabis, voor een beperkt aantal indicaties en alleen als andere therapie tekortschiet; het wordt niet vergoed. Illegale straat- of RSO-olie met genezingsclaims valt buiten elke kwaliteitscontrole. Onafhankelijke Nederlandse beoordelaars zijn terughoudend: het Geneesmiddelenbulletin concludeerde dat het bewijs grotendeels uit kleine studies met hoog risico op bias bestaat en zag geen overtuigende reden voor gebruik bij welke indicatie dan ook, en het Zorginstituut oordeelde dat de effectiviteit onvoldoende is aangetoond voor vergoeding.
✔ De kern
Negatieve en null-trials horen erbij. Wie alleen de successen toont, geeft een vertekend beeld. Eerlijke voorlichting laat juist zien wáár cannabis faalde — bij Tourette, bij kankerpijn, bij de meeste psychische klachten — zodat verwachtingen kloppen met het bewijs.
Bronnen
- [1] Müller-Vahl KR, Pisarenko A, Fremer C, et al. (2023). CANNA-TICS: Efficacy and safety of oral treatment with nabiximols in adults with chronic tic disorders – Results of a prospective, multicenter, randomized, double-blind, placebo controlled, phase IIIb superiority study. Psychiatry Research. doi:10.1016/j.psychres.2023.115135Primaire eindpunt (≥25% reductie YGTSS Total Tic Score na 13 weken) niet gehaald: 14/64 (21,9%) nabiximols vs 3/33 (9,1%) placebo; superioriteit niet aangetoond.
- [2] Mücke M, Phillips T, Radbruch L, Petzke F, Häuser W (2018). Cannabis-based medicines for chronic neuropathic pain in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. doi:10.1002/14651858.CD012182.pub2Bescheiden, onzeker voordeel bij neuropathische pijn dat moet worden afgewogen tegen bijwerkingen.
- [3] National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2017). The Health Effects of Cannabis and Cannabinoids: The Current State of Evidence and Recommendations for Research. National Academies Press. https://www.nationalacademies.org/read/24625/chapter/2Concludeerde 'substantieel bewijs' voor chronische pijn bij volwassenen; ouder oordeel dat door latere reviews is genuanceerd.
- [4] Black N, Stockings E, Campbell G, Tran LT, Zagic D, Hall WD, Farrell M, Degenhardt L (2019). Cannabinoids for the treatment of mental disorders and symptoms of mental disorders: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry 6(12):995-1010. doi:10.1016/S2215-0366(19)30401-8Schaars bewijs dat cannabinoïden symptomen van depressie, angst, ADHD, Tourette, PTSS of psychose verbeteren; enige aanwijzing voor THC bij angst alleen bij mensen met een andere medische aandoening.
- [5] Cambraia Pereira G, et al. (2021). High frequency of spin bias in controlled trials of cannabis derivatives and their synthetic analogues: A meta-epidemiologic study. Journal of Clinical Epidemiology. doi:10.1016/j.jclinepi.2021.08.02444,4% (16/36) van trials met niet-significant primair resultaat trok toch een gunstige conclusie.
- [6] Fallon MT, Albert Lux E, McQuade R, et al. (2017). Sativex oromucosal spray as adjunctive therapy in advanced cancer patients with chronic pain unalleviated by optimized opioid therapy: two double-blind, randomized, placebo-controlled phase 3 studies. British Journal of Pain. doi:10.1177/2049463717710042Beide fase 3-trials haalden het primaire eindpunt niet; alleen een vooraf-gespecificeerde gepoolde Amerikaanse subgroep liet effect zien.
- [7] Middelburg RA (2023). Medicinale cannabis. Geneesmiddelenbulletin (Ge-Bu). https://www.ge-bu.nl/artikel/medicinale-cannabisOnafhankelijke NL-bron: bewijs grotendeels klein en met hoog risico op bias; geen overtuigende reden voor gebruik bij welke indicatie dan ook.
- [8] Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC), CIBG / Ministerie van VWS (actueel). Medicinale cannabis — informatie voor patiënten en zorgverleners. Rijksoverheid (cannabisbureau.nl). https://www.cannabisbureau.nl/Officiële NL-instantie; stelt dat er nog weinig grootschalig klinisch bewijs is.