Cannabis en Aspergillus: schimmelrisico voor patiënten

Cannabis kan Aspergillus-schimmels bevatten die bij gezonde mensen geen enkel probleem geven, maar bij patiënten met een verzwakt immuunsysteem een levensbedreigende longinfectie kunnen veroorzaken. Apotheek-cannabis met GMP-certificering sluit dit risico uit via gamma-bestraling; straatproducten bieden die garantie niet.

Wat is Aspergillus en hoe belandt het in cannabis?

Aspergillus is een geslacht van alomtegenwoordige schimmels. De vier soorten die het vaakst in cannabis worden aangetroffen zijn A. fumigatus, A. flavus, A. niger en A. terreus. Cannabisplanten worden gekweekt in warme, vochtige ruimtes — omstandigheden die ook voor schimmelsporen ideaal zijn.

Besmetting kan op elk moment plaatsvinden:

• Teelt — hoge relatieve vochtigheid, slechte ventilatie, beschadigd plantenweefsel
• Drogen en cureren — onvoldoende droging of opslag bij te hoge vochtigheid
• Bewaring en transport — afsluiting bij resterende vochtigheid bevordert schimmelgroei
• Verwerking — extractie of oliebereiding zonder microbiologische kwaliteitscontrole

Een review in Frontiers in Microbiology (2023) concludeerde dat schimmels en mycotoxines op cannabisbloemen reëele risico’s voor consumentengezondheid vormen, maar dat systematisch prevalentieonderzoek nog grotendeels ontbreekt. CLaag bewijsOnze zekerheid is beperkt; verder onderzoek verandert de conclusie waarschijnlijk.

Overleven sporen het verhitten?

Een cruciale vraag voor gebruikers van verdampers of pijpen: worden schimmelsporen door verhitting gedood? Het antwoord is: niet betrouwbaar.

Ruchlemer et al. (2015) stelden vast dat schimmels en bacteriën in staat zijn levende vaporisators te passeren. Onderzoek naar Aspergillus in rookgassen toont aan dat sporen bij verbrandingstemperaturen van tabak en cannabis niet altijd volledig worden geïnactiveerd. Vaporisatie op typische gebruikstemperaturen (180–210°C) biedt geen zekerheid: Aspergillus-sporen hebben een hittetolerantie die aanzienlijk varieert per soort en belasting.

Het risico voor immuungecompromitteerden

Voor mensen met een intact immuunsysteem is blootstelling aan lage concentraties Aspergillus-sporen doorgaans zonder gevolgen: de sporen worden door alveolaire macrofagen opgeruimd. Bij patiënten met ernstige immuunsuppressie ontbreekt dit mechanisme (deels).

Risicogroepen:

Invasieve pulmonale aspergillose (IPA) bij hoogrisicopatiënten heeft een mortaliteit van 30 tot 90%, afhankelijk van de pathogeen, de onderliggende aandoening en hoe snel behandeling wordt gestart (voriconazol i.v. is eerste keuze). In Nederland werd bovendien een toename van azolresistente A. fumigatus gedocumenteerd (resistentie ~14% in 2017), wat therapie verder bemoeilijkt.

Ruchlemer et al. (2015) publiceerden een van de eerste systematische beschrijvingen van het probleem bij oncologiepatiënten. Ze isoleerden Aspergillus en andere schimmels uit niet-gesteriliseerde medicinale cannabismonsters en wezen op de onacceptabele infectiologische risico’s voor patiënten die chemotherapie ondergaan.

Hoe GMP-apotheekcannabis dit risico uitsluit

In Nederland worden Bedrocan-cannabisproducten die via het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC) worden geleverd, onderworpen aan gamma-bestraling met 60Co (10 kGy). Dit is dezelfde techniek die voor sterilisatie van medische hulpmiddelen wordt toegepast.

Hazekamp (2016) onderzocht vier cannabisvariëteiten en vond:

• Gamma-bestraling elimineert microbiële belasting volledig tot onder de farmaceutische norm
• THC- en CBD-gehaltes veranderen niet significant
• De microscopische structuur van de bloem blijft intact
• De methode is reproduceerbaar en schaalbaar voor GMP-productie

Dit verklaart waarom het RIVM al in 2004 microbiologische kwaliteitseisen (inclusief maximale schimmeltellingen) opnam in de kwaliteitsmonografie voor medicinale cannabis. Apotheekcannabis moet voldoen aan de Cannabis flos-monografie van de Europese Farmacopee, die grenswaarden bevat voor totale schimmel- en gisttellingen. BMatig bewijsWe zijn redelijk zeker; verder onderzoek kan de conclusie nog bijstellen.

Alternatieven voor bestraling en hun beperkingen

Ruchlemer et al. (2015) testten drie andere sterilisatiemethoden:

Gamma-bestraling combineert volledige sterilisatie met minimale invloed op de werkzame stoffen, en is daarmee de gouden standaard geworden in de farmaceutische productie van medicinale cannabis.

Straatcannabis, thuisextractie en niet-gecertificeerde oliën

Buiten de GMP-keten bestaat geen verplichting tot microbiologisch testen of bestraling. Onderzoek naar niet-gecertificeerde producten laat zien:

• Geregeld worden overschrijdingen van schimmeltellingen gevonden in reguliere verkooppunten (coffeeshops, onlineaanbod)
• Thuisextractie (RSO, ethanol-extractie) brengt eventuele besmetting uit het plantmateriaal direct mee in het eindproduct
• Mycotoxines (gifstoffen van schimmels, waaronder aflatoxine) kunnen in olie geconcentreerd worden en zijn hittebestendig

Samenvatting: wanneer is het risico het grootst?

Het risico op schimmelgerelateerde complicaties is het hoogst bij de combinatie van:

1. Besmette bron — niet-gecontroleerde cannabis (straat, coffeeshop, zelfbereid)
2. Inhalatie als toedieningsroute — roken of vaporiseren brengt sporen direct in de luchtwegen
3. Immuunsuppressie — ernstige neutropenie, transplantatie, hoge-dosis corticosteroïden

Voor patiënten buiten deze risicogroepen is Aspergillus in praktijk geen acuut gevaar, maar het is een argument vóór het gebruik van gecontroleerde, gelegale producten.