Cannabis bij glaucoom: verlaagt oogdruk, toch afgeraden

Weinig onderwerpen rond medicinale cannabis zijn zo hardnekkig als glaucoom. Decennialang circuleerde het idee dat blowen “goed voor de ogen” zou zijn. Dat berust op een echte waarneming: cannabis verlaagt de oogdruk. Toch raden vrijwel alle oogheelkundige organisaties cannabis bij glaucoom af. Dit is geen tegenstrijdigheid, maar het klassieke voorbeeld van een achterhaald advies: het middel doet wel iets, maar net niet op de manier die een chronische oogziekte vraagt.

Het paradoxale feit: ja, THC verlaagt de oogdruk

Glaucoom is schade aan de oogzenuw, waarbij een te hoge oogdruk (intraoculaire druk, IOD) de belangrijkste beinvloedbare risicofactor is. Behandeling draait om het verlagen en verlaagd houden van die druk.

In 1971 beschreven Hepler en Frank dat het roken van cannabis de oogdruk verlaagde, ongeveer 25%. Latere studies bevestigden dalingen tot rond de 30% bij glaucoompatienten. Ook een gerandomiseerde studie liet het zien: in een kleine cross-over trial verlaagde een eenmalige sublinguale dosis van 5 mg THC de oogdruk tijdelijk. THC is de stof die verantwoordelijk is voor dit effect; CBD doet dit niet, en in dezelfde trial gaf een hoge dosis CBD (40 mg) juist een voorbijgaande stijging van de oogdruk.

Waarom oogartsen het toch afraden

Veel te kort werkzaam

Moderne oogdruppels verlagen de druk de hele dag. Cannabis doet dat slechts enkele uren. Om de druk continu laag te houden zou de patient onafgebroken, dag en nacht, opnieuw moeten doseren. Voor een chronische aandoening die levenslang behandeld wordt, is dat onwerkbaar.

Onbruikbare dosering en bijwerkingen

De American Academy of Ophthalmology rekent het voor: om de oogdruk merkbaar verlaagd te houden zou iemand ongeveer 18 tot 20 mg THC nodig hebben, zes tot acht keer per dag, elke dag. Zulke hoeveelheden tasten stemming, concentratie en reactievermogen aan, en bij roken ook de longen. In een onderzoek konden alle negen deelnemers de benodigde doses niet verdragen. Daar komt gewenning (tolerantie) bij: bij langduriger gebruik neemt het oogdrukverlagende effect af.

Risico voor de oogzenuw

Cannabis verlaagt niet alleen de oogdruk, maar ook de bloeddruk in het hele lichaam. Een lagere bloeddruk kan de doorbloeding van de oogzenuw verminderen. Juist die doorbloeding is bij glaucoom van belang. Theoretisch kan cannabis daardoor het voordeel van de lagere oogdruk weer tenietdoen, of zelfs nadelig uitpakken.

Wat zegt het bewijs over glaucoom-uitkomsten?

Het belangrijkste onderscheid: een tijdelijke oogdrukdaling is niet hetzelfde als het voorkomen van gezichtsverlies. Er is geen bewijs dat cannabis de progressie van glaucoom afremt of blindheid voorkomt.

De formulering van NASEM is voorzichtig: er is “beperkt bewijs van ineffectiviteit”. Dat betekent niet dat cannabis bewezen helpt, maar dat de schaarse, kleine studies geen klinisch nut laten zien. De American Glaucoma Society sprak zich al in 2009 expliciet uit tegen cannabisgebruik bij glaucoom.

De Nederlandse situatie: BMC, oogheelkunde en de wet

Verwarrend genoeg vermeldt het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC) “therapieresistent glaucoom” nog steeds op zijn lijst van aandoeningen waarvoor voldoende gegevens bestaan. Die lijst weerspiegelt de oudere literatuur over oogdrukverlaging. In de praktijk schrijven oogartsen cannabis niet voor: de standaard blijft oogdruppels, laserbehandeling of chirurgie, omdat alleen die de oogzenuw aantoonbaar beschermen.