Cannabis bij endometriose en menstruatiepijn: het bewijs
Wat zegt het bewijs over cannabis, CBD en THC bij endometriose en menstruatiepijn? Eerlijke uitleg van studies, mechanisme en NL-wetgeving.
Kort: wat zegt het bewijs?
Een aanzienlijk deel van vrouwen met endometriose rapporteert zelf verlichting van bekkenpijn door cannabis, maar dit bewijs komt vrijwel uitsluitend uit cross-sectionele/observationele studies zonder controlegroep.
Er zijn nauwelijks gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT's) naar cannabis specifiek bij endometriose-gerelateerde pijn; harde conclusies over werkzaamheid en veiligheid zijn daardoor niet mogelijk.
Een hoog-CBD vaginaal zetpil verminderde in een quasi-experimentele survey de ernst en frequentie van menstruatiepijn en het pijnstillergebruik, maar het ontwerp was niet gerandomiseerd of geblindeerd.
CB1- en CB2-receptoren komen tot expressie in endometrium en bekkenweefsel en het endocannabinoïdesysteem moduleert pijn en ontsteking; dit is een biologisch plausibel mechanisme maar betreft preklinisch/weefselonderzoek, geen bewijs van klinische werkzaamheid bij mensen.
Endometriose treft naar schatting 6 tot 10 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd en veroorzaakt vaak chronische bekkenpijn, hevige menstruatiepijn (dysmenorroe) en darmklachten. Omdat reguliere behandelingen (pijnstillers, hormonen, operatie) niet altijd voldoende helpen, zoeken veel patiënten naar alternatieven. Cannabis, CBD en THC duiken daarbij steeds vaker op. Maar wat zegt het wetenschappelijke bewijs werkelijk?
Wat de studies laten zien
De meest complete samenvatting tot nu toe is een scoping systematic review uit 2025 die negen voltooide studies bundelde met in totaal 1.787 deelnemers. Belangrijke kanttekening: alle negen studies waren cross-sectioneel (momentopnames, vaak enquêtes), zonder controlegroep. Pijn was veruit de meest genoemde reden om cannabis te gebruiken, gevolgd door slaap- en darmklachten. Van de deelnemers die naar werkzaamheid werd gevraagd, rapporteerde een meerderheid verbetering van ten minste een deel van de klachten.
Een veelgeciteerde Australische studie (PLOS ONE, 2021) analyseerde app-data van 252 vrouwen met zelf-gerapporteerde endometriose over 16.193 gebruikssessies. Bekkenpijn was de belangrijkste indicatie en deelnemers gaven zelf aan dat hun pijn en darmklachten afnamen na gebruik.
⚠️ Zelf-gerapporteerd is geen bewijs van werkzaamheid
Vrijwel al het bewijs berust op wat patiënten zelf invullen, achteraf en zonder placebovergelijking. Verwachting, het placebo-effect en selectie van enthousiaste gebruikers kunnen de resultaten flink kleuren. De reviewauteurs benadrukken expliciet het gebrek aan gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT’s).
Menstruatiepijn en CBD-zetpillen
Voor menstruatiepijn los van endometriose is er één opvallende studie (npj Women’s Health, 2024): een quasi-experimentele survey vergeleek 77 gebruiksters van een hoog-CBD vaginaal zetpil met 230 vrouwen die hun gebruikelijke aanpak volgden. De CBD-groep meldde minder ernstige en minder frequente klachten, minder impact op het dagelijks functioneren en minder pijnstillergebruik. Toch was ook deze studie niet gerandomiseerd en niet geblindeerd, dus oorzaak-gevolg is niet hard te maken.
Het mechanisme: CB1 en CB2
Er is een biologisch plausibel verhaal. Het endocannabinoïdesysteem reguleert pijn en ontsteking, en CB1- en CB2-receptoren komen tot expressie in endometrium, baarmoederspierweefsel en bekkenzenuwen. CB1-receptoren remmen pijnoverdracht, CB2-receptoren sturen de immuunrespons. Sommige weefselstudies vinden veranderde receptorexpressie bij endometriose en adenomyose.
ℹ️ Mechanisme is geen klinisch bewijs
Dat receptoren aanwezig zijn en in het laboratorium reageren, betekent niet dat cannabis bij patiënten effectief en veilig is. Preklinisch werk (cel en weefsel) wijst een richting aan, maar vervangt geen klinische trials bij mensen.
Bijwerkingen
In de gebundelde studies rapporteerde 10,2 tot 52,0 procent van de gebruikers bijwerkingen. De meest voorkomende waren een high gevoel (euforie) en een droge mond. Een deel van de deelnemers stopte vanwege ongewenste effecten. THC kan daarnaast slaperigheid, duizeligheid en concentratieproblemen geven en is niet geschikt tijdens zwangerschap of zwangerschapswens.
Juridische situatie in Nederland
Hier is nuance cruciaal, want de termen lopen door elkaar.
| Vorm | Status NL |
|---|---|
| CBD-olie met THC onder 0,05% | Gedoogd, vrij verkrijgbaar |
| Medicinale cannabis (Bedrocan c.s.) | Alleen op recept via apotheek |
| Geconcentreerde THC-/hennepolie, RSO | Opiumwet Lijst I, illegaal zonder recept |
| Ruw plantmateriaal (wiet, hasj) | Opiumwet Lijst II |
Medicinale cannabis valt onder het Bureau voor Medicinale Cannabis (Ministerie van VWS). Erkende indicaties zijn onder meer chronische pijn, misselijkheid bij chemotherapie, spasticiteit met pijn en palliatieve zorg. Endometriose staat niet als losse indicatie, maar bekkenpijn kan onder chronische pijn vallen; een arts beslist per geval. Apotheken leveren gestandaardiseerde producten zoals Bedrocan, Bediol en Bedrolite.
⚠️ Straat- en webshop-THC-olie is geen medicijn
Geconcentreerde cannabis-/hennepolie (“THC-olie”) die online of via informele kanalen wordt verkocht, staat op Lijst I van de Opiumwet, is niet gecontroleerd op samenstelling of verontreiniging, en is geen erkend geneesmiddel.
Conclusie
Veel vrouwen met endometriose of zware menstruatiepijn ervaren subjectief verlichting van cannabis of CBD, en er is een aannemelijk biologisch mechanisme. Maar het bewijs is overwegend laag van kwaliteit: cross-sectionele, zelf-gerapporteerde data zonder controlegroep, en vrijwel geen RCT’s. Cannabis geneest endometriose niet en stopt de ziekte niet. Wie het overweegt, bespreekt dit het beste met een (huis)arts of gynaecoloog, en kiest legale, gecontroleerde routes.
Bronnen
- [1] McLaren K, Erridge S, Sodergren MH (2025). A Scoping Systematic Review of Cannabis Use in Endometriosis. Australian and New Zealand Journal of Obstetrics and Gynaecology. doi:10.1111/ajo.700819 voltooide cross-sectionele studies, 1.787 deelnemers; benadrukt gebrek aan RCT's.
- [2] Sinclair J, Collett L, Abbott J, Pate DW, Sarris J, Armour M (2021). Effects of cannabis ingestion on endometriosis-associated pelvic pain and related symptoms. PLOS ONE. doi:10.1371/journal.pone.0258940Retrospectieve app-data, 252 deelnemers, 16.193 sessies; zelf-gerapporteerde pijnvermindering.
- [3] Mack J, et al. (2024). A survey-based, quasi-experimental study assessing a high-cannabidiol suppository for menstrual-related pain and discomfort. npj Women's Health. doi:10.1038/s44294-024-00032-077 CBD-gebruikers vs 230 treatment-as-usual; niet gerandomiseerd/geblindeerd.
- [4] Sanchez AM, Vigano P, Mugione A, Panina-Bordignon P, Candiani M (2016). The Clinical Significance of Endocannabinoids in Endometriosis Pain Management. Cannabis and Cannabinoid Research. doi:10.1089/can.2016.0035Review van CB1/CB2-expressie en endocannabinoïdesysteem in endometriose; mechanistisch.
- [5] Bureau voor Medicinale Cannabis (2026). Producten - medicinale cannabis (Bedrocan, Bedrobinol, Bediol, Bedica, Bedrolite). cannabisbureau.nl (Rijksoverheid). https://www.cannabisbureau.nl/patienteninformatie/producten