Opiumwet lijst I en II, gedoogbeleid en strafmaten uitgelegd
Wat staat op Lijst I (harddrugs) en Lijst II (softdrugs)? Hoe werkt het gedoogbeleid voor cannabis? Welke strafmaten gelden bij bezit en handel?
Kort: wat zegt het bewijs?
De Opiumwet verdeelt drugs in twee lijsten: Lijst I (harddrugs, zoals geïsoleerde THC en hennepolie) en Lijst II (softdrugs, zoals wiet en hasj). THC-olie valt als hennepolie onder Lijst I.
Het gedoogbeleid voor cannabis geldt uitsluitend voor plantmateriaal (wiet/hasj) tot 5 gram voor eigen gebruik en voor de verkoop via coffeeshops onder AHOJG-criteria. Het strekt zich niet uit tot THC-olie of andere concentraten.
De maximumstraf voor bezit van harddrugs (Lijst I) is 6 jaar gevangenisstraf; voor in- en uitvoer van harddrugs kan dit oplopen tot 12 jaar. Voor bezit van softdrugs (Lijst II) geldt een maximum van 2 jaar gevangenisstraf.
De Opiumwet is de Nederlandse wet die het bezit, de handel en de productie van drugs regelt. Voor cannabis is de juridische situatie uniek in Europa: het plantmateriaal staat op Lijst II (softdrugs) en wordt gedeeltelijk gedoogd, terwijl geconcentreerde extracten en geisoleerde THC op Lijst I (harddrugs) staan — en dus volledig verboden zijn zonder medisch recept. Dit onderscheid heeft grote gevolgen voor wie THC-olie gebruikt.
Lijst I en Lijst II: de wettelijke indeling
De Opiumwet (BWBR0001941, wetten.overheid.nl) verdeelt verboden middelen in twee lijsten op grond van risicoprofilering. Lijst I bevat de stoffen die als het schadelijkst worden beschouwd; Lijst II de minder gevaarlijk geachte middelen. Praktisch gesproken: Lijst I = harddrugs, Lijst II = softdrugs.
Wat staat waar?
| Stof | Lijst | Categorie |
|---|---|---|
| Wiet (hennep), hasj (hasjiesj) | Lijst II | softdrugs |
| Hennepolie (geconcentreerd cannabisextract, THC-olie, hasjolie) | Lijst I | harddrugs |
| Tetrahydrocannabinol (geisoleerde/synthetische THC, dronabinol) | Lijst I | harddrugs |
| Heroïne, cocaïne, MDMA, GHB | Lijst I | harddrugs |
| Benzodiazepinen (o.a. diazepam, oxazepam) | Lijst II | softdrugs |
| HHC (hexahydrocannabinol) | Lijst I (per 28-01-2026) | harddrugs |
De wet noemt THC — tetrahydrocannabinol — expliciet op Lijst I. De plant zelf (wiet) en de hars (hasj) staan als ruw plantmateriaal op Lijst II. Het Douane Handboek VGEM bevestigt: “Hennepolie/cannabisconcentraat staat op Lijst I; hennep en hasjiesj (ruw plantmateriaal) op Lijst II.”
Definitie hennepolie in de wet
Het besluit dat hennepolie op Lijst I plaatst (2013, gecodificeerd in de bijlagen bij de Opiumwet) omschrijft het als: het concentraat van planten van het geslacht Cannabis (hennep) verkregen door extractie van hennep of hasjiesj, al dan niet vermengd met olie. Dit omvat THC-olie, hasjolie, RSO (Rick Simpson Oil) en vergelijkbare preparaten.
⚠️ THC-olie = Lijst I, geen uitzonderingen
Elk product dat overwegend geconcentreerde THC bevat — THC-olie, cannabisolie met hoog THC-gehalte, hasjolie, RSO — valt als hennepolie onder Lijst I van de Opiumwet. Dit geldt ongeacht of het plantaardig is. Zonder doktersrecept en apotheekverstrekking is bezit, handel én productie strafbaar.
Lijst IA: nieuw sinds 1 juli 2025
Per 1 juli 2025 is de Opiumwet uitgebreid met een derde lijst: Lijst IA, voor nieuwe psychoactieve stoffen (NPS). Op Lijst IA staan drie stofgroepen als groep verboden: van 2-fenethylamine afgeleide stoffen, synthetische cannabinoïden (cannabimimetica) en van 4-aminopiperidine afgeleide stoffen. Individuele NPS als HHC zijn intussen ook op Lijst I geplaatst (per 28 januari 2026).
Het gedoogbeleid: verboden maar (soms) ongemoeid gelaten
Cannabis is in Nederland formeel verboden. Tegelijkertijd heeft de overheid bewust gekozen voor een gedoogbeleid: in bepaalde situaties vervolgt het Openbaar Ministerie niet, ook al is de handeling technisch strafbaar. Dit is fundamenteel anders dan legalisering.
Wat wordt gedoogd?
Het gedoogbeleid voor cannabis kent twee pijlers:
1. Persoonlijk bezit (5-gram-gedooggrens) Meerderjarigen die vijf gram of minder cannabis (wiet of hasj) op zak hebben voor eigen gebruik worden in beginsel niet vervolgd. De drugs worden in beslag genomen, maar er volgt geen strafzaak. Voor minderjarigen (onder 18 jaar) geldt dit niet; zij riskeren bij bezit een werkstraf of boete.
2. Coffeeshops (AHOJG-criteria) Coffeeshops mogen softdrugs verkopen mits zij voldoen aan de AHOJG-criteria:
- A — geen Affichering (geen drugsreclame naar buiten)
- H — geen Harddrugs in de zaak
- O — geen Overlast voor de omgeving
- J — geen Jongeren (geen toegang of verkoop onder 18 jaar)
- G — geen Grote hoeveelheden (max. 5 gram per klant per dag; max. 500 gram handelsvoorraad)
Bovendien geldt het ingezetenencriterium (I): alleen ingezetenen van Nederland mogen een coffeeshop bezoeken. Samen vormen deze criteria AHOJGI.
ℹ️ Gedoogbeleid ≠ legalisering
Het gedoogbeleid is een beleidskeuze van het Openbaar Ministerie, geen wettelijke vrijstelling. Cannabis staat gewoon op Lijst II en is formeel verboden. Het OM kiest er bewust voor niet te vervolgen bij kleine hoeveelheden. Dit beleid kan veranderen — en is afhankelijk van gemeente tot gemeente enigszins anders ingevuld.
Wat valt buiten het gedoogbeleid?
- THC-olie en concentraten — als hennepolie staat dit op Lijst I; voor harddrugs bestaat geen gedoogbeleid.
- Bezit van meer dan 5 gram wiet/hasj — boven de gedooggrens volgt in beginsel vervolging.
- Teelt — bij vijf planten of minder gaat het OM in beginsel niet uit van beroeps- of bedrijfsmatige teelt (Aanwijzing Opiumwet), maar bezit van planten blijft formeel strafbaar.
- Verkoop buiten coffeeshop — illegale straatverkoop (dealen) valt niet onder het gedoogbeleid.
- Minderjarigen — voor jongeren onder 18 jaar geldt de gedooggrens niet.
Het wietexperiment (gesloten coffeeshopketen)
Sinds 7 april 2025 loopt in tien gemeenten het experiment gesloten coffeeshopketen. Deelnemende coffeeshops mogen cannabis inkopen bij gecertificeerde telers die legaal telen. Het experiment betreft uitsluitend plantcannabis (wiet); THC-olie of andere concentraten vallen buiten het experiment en blijven op Lijst I staan.
Strafmaten: wat staat er op bezit en handel?
De Opiumwet maakt een scherp onderscheid in strafmaat tussen Lijst I en Lijst II. De maximumstraffen in de wet zijn:
Lijst I (harddrugs) — Artikel 2 Opiumwet
| Gedraging | Maximumstraf |
|---|---|
| Opzettelijk bezit | 6 jaar gevangenis en/of geldboete 5e cat. |
| Vervoer, verkoop, aanbieding | 8 jaar gevangenis en/of geldboete 5e cat. |
| Invoer / uitvoer | 12 jaar gevangenis en/of geldboete 5e cat. |
| Bereiding, bewerking, verwerking | 8 jaar gevangenis en/of geldboete 5e cat. |
Geldboete 5e categorie bedroeg in 2026 maximaal €103.000.
Lijst II (softdrugs) — Artikel 3 Opiumwet
| Gedraging | Maximumstraf |
|---|---|
| Opzettelijk bezit | 2 jaar gevangenis en/of geldboete 4e cat. |
| Beroeps-/bedrijfsmatige teelt of handel | 4 jaar gevangenis |
| Invoer / uitvoer | 4 jaar gevangenis |
ℹ️ Strafeis versus maximum
De maximumstraf in de wet en de daadwerkelijke straf zijn twee heel verschillende dingen. Het Openbaar Ministerie werkt met strafvorderingsrichtlijnen (2025R005 voor Lijst I, 2023R003 voor Lijst II) die per hoeveelheid een puntenstraf of eis aangeven. Eerste bezit van een kleine hoeveelheid leidt in de praktijk zelden tot een maximale gevangenisstraf. Professionele handel, zeker bij grote hoeveelheden of georganiseerd verband, kan de maximum straf dicht naderen.
Verzwarende omstandigheden
De rechter kan de straf verhogen als er sprake is van georganiseerd verband, gebruik van geweld of bedreiging, minderjarigen zijn betrokken, of als het gaat om ernstige gevaren voor de volksgezondheid. Bij uitvoer of invoer van grote hoeveelheden harddrugs zijn gevangenisstraf van meerdere jaren geen uitzondering.
De medische uitzondering: THC-olie op recept
De Opiumwet staat een strikte uitzondering toe voor medicinale toepassing. Medicinale cannabis valt onder zowel de Opiumwet als de Geneesmiddelenwet en is uitsluitend legaal wanneer een arts het voorschrijft en een apotheek het levert. Het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC, een onderdeel van het Ministerie van VWS) houdt toezicht op teelt, kwaliteitscontrole en distributie.
In de apotheek zijn vijf gestandaardiseerde cannabisproducten beschikbaar (Bedrocan, Bedrobinol, Bediol, Bedica en Bedrolite). Apotheken kunnen ook magistrale cannabisolie bereiden: een extract met een vastgesteld THC- en CBD-gehalte. Deze medische route is de enige legale weg om THC-olie in Nederland te gebruiken.
ℹ️ Alternatief via arts
Heeft u chronische pijn of een andere aandoening waarvoor u THC-olie overweegt? Bespreek dit met een arts. Alleen via een recept en de apotheek is het gebruik legaal, gecontroleerd op sterkte en zuiverheid, en veilig van herkomst.
Overzicht: de drie routes en hun juridische status
| Route | Juridische status | Opiumwet van toepassing? |
|---|---|---|
| Wiet/hasj in coffeeshop (meerderjarige, ingezetene) | Gedoogd (niet legaal) | Lijst II, niet vervolgd bij naleving AHOJG |
| Eigen bezit wiet/hasj ≤ 5 gram | Gedoogd (niet legaal) | Lijst II, niet vervolgd bij eigen gebruik |
| THC-olie / cannabisconcentraat vrij verkrijgbaar | Verboden | Lijst I, strafbaar bezit en handel |
| Medicinale cannabis op doktersrecept via apotheek | Legaal | Opiumwetontheffing via BMC |
| CBD-olie (THC < 0,05%) zonder gezondheidsclaims | Gedoogd | Buiten handhavingsprioriteit NVWA |
Het juridische landschap verandert. HHC is in januari 2026 op Lijst I gezet; verdere wijzigingen zijn mogelijk. Raadpleeg voor de actuele tekst altijd wetten.overheid.nl (BWBR0001941).
Bronnen
- [1] Staat der Nederlanden (1928). Opiumwet (geconsolideerde tekst, met Lijst I en Lijst II). wetten.overheid.nl. https://wetten.overheid.nl/BWBR0001941/Lijst I bevat tetrahydrocannabinol (harddrugs); Lijst II bevat hennep en hasjiesj (softdrugs). Geconsolideerde versie geraadpleegd 2026.
- [2] Ministerie van VWS (2024). Opiumwet, Lijst I (hennepolie en tetrahydrocannabinol). wetten.overheid.nl (BWBR0001941). https://wetten.overheid.nl/BWBR0001941/2024-07-01/0/Bijlage1Hennepolie (concentraat door extractie van hennep of hasjiesj) en tetrahydrocannabinol staan op Lijst I.
- [3] Eerste Kamer der Staten-Generaal (2011). Plaatsing hasjiesj en hennep met THC van 15 procent of meer op lijst I van de Opiumwet (33.593). eerstekamer.nl. https://www.eerstekamer.nl/kamerstukdossier/plaatsing_hasjiesj_en_hennep_met
- [4] Informatiecentrum Cannabis (2025). Opiumwet: lijst I en lijst II. informatiecentrumcannabis.nl. https://www.informatiecentrumcannabis.nl/wet-en-regelgeving/opiumwet/
- [5] Rijksoverheid (2026). Wet maakt verschil tussen harddrugs en softdrugs. rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/drugs/wet-maakt-verschil-harddrugs-en-softdrugsLijst I harddrugs, Lijst II softdrugs; verkoop softdrugs in coffeeshops onder strikte voorwaarden gedoogd.
- [6] Rijksoverheid (2026). Gedoogbeleid softdrugs en coffeeshops. rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/drugs/gedoogbeleid-softdrugs-en-coffeeshopsAHOJG-criteria plus ingezetenencriterium (I); 5-gram-gedooggrens voor persoonlijk bezit; geen gedoogbeleid voor harddrugs (Lijst I).
- [7] Trimbos-instituut (Drugsinfo) (2026). Wat is THC?. drugsinfo.nl. https://www.drugsinfo.nl/cannabis/wat-is-thc/THC op Lijst 1; hasj en wiet op Lijst II; bezit van minder dan 5 gram plantmateriaal meestal niet bestraft.
- [8] Nationale Drug Monitor (Trimbos-instituut / WODC) (2026). Wetgeving, beleid en preventie 2.1 Drugs (Opiumwetmiddelen). nationaledrugmonitor.nl. https://www.nationaledrugmonitor.nl/wetgeving-en-beleid-opiumwetmiddelen/HHC sinds 28 januari 2026 op Lijst I geplaatst.
- [9] Trimbos-instituut, Nationale Drug Monitor (2025). Cannabis - Over cannabis. nationaledrugmonitor.nl. https://www.nationaledrugmonitor.nl/cannabis-over-cannabis/THC is het belangrijkste psychoactieve bestanddeel, CBD geeft geen high. Cannabisolie staat op Lijst I van de Opiumwet; cannabis met 0,2% of minder THC geldt als vezelhennep; vrijwel alle CBD-producten zijn officieel verboden maar worden gedoogd.
- [10] Openbaar Ministerie (2015). Aanwijzing Opiumwet (2015A003). om.nl. https://www.om.nl/onderwerpen/beleidsregels/aanwijzingen/algemeen/aanwijzing-opiumwet-2015a003Bij 5 planten of minder in beginsel geen beroeps-/bedrijfsmatig handelen; professionaliteitsindicatoren bepalen vervolging.
- [11] Openbaar Ministerie (2025). Richtlijn voor strafvordering Opiumwet, lijst I en lijst IA (2025R005). Openbaar Ministerie - Beleidsregels. https://www.om.nl/onderwerpen/b/beleidsregels/richtlijnen-voor-strafvordering-resultaten/richtlijn-voor-strafvordering-opiumwet-lijst-i-en-lijst-ia-2025r005Strafvorderingsrichtlijn voor zowel Lijst I als de nieuwe Lijst IA.
- [12] Openbaar Ministerie (2023). Richtlijn voor strafvordering Opiumwet, softdrugs (2023R003). Openbaar Ministerie - Beleidsregels. https://www.om.nl/onderwerpen/b/beleidsregels/richtlijnen-voor-strafvordering-resultaten/richtlijn-voor-strafvordering-opiumwet-softdrugs-2023r003Strafvorderingsrichtlijn voor Lijst II (softdrugs); puntentabel per hoeveelheid voor wiet, hasj en aanverwante middelen.
- [13] Douane (Belastingdienst) (2024). De Opiumwet - Handboek VGEM. kennisbank.douane.nl. https://kennisbank.douane.nl/handboeken/hvgem/opiumwet/opiumwet-de_opiumwet/Hennepolie/cannabisconcentraat staat op Lijst I; hennep en hasjiesj (ruw plantmateriaal) op Lijst II.
- [14] Farmatec (CIBG, ministerie van VWS) (2025). Opiumwet uitgebreid met lijst IA: NPS-wetswijziging per 1 juli 2025 van kracht. farmatec.nl. https://www.farmatec.nl/actueel/nieuws/2025/09/15/opiumwet-uitgebreid-met-lijst-ia-nps-wetswijziging-per-1-juli-2025-van-krachtBevestigt inwerkingtredingsdatum en de drie stofgroepen op lijst IA.
- [15] Ministerie van VWS (2013). Besluit houdende wijziging van lijst I, behorende bij de Opiumwet. officielebekendmakingen.nl. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33593-3.htmlDefinieert en plaatst hennepolie (concentraat door extractie) op Lijst I.
- [16] Rijksoverheid (2025). Experiment gesloten coffeeshopketen (wietexperiment) - deelnemende gemeenten. rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/experiment-gesloten-coffeeshopketen-wietexperiment/deelnemende-gemeentenExperimenteerfase gestart 7 april 2025 in tien gemeenten; betreft plantcannabis in coffeeshops, geen THC-olie.
- [17] Rijksoverheid (2025). Experiment gesloten coffeeshopketen (wietexperiment). rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/experiment-gesloten-coffeeshopketen-wietexperimentExperimenteerfase gestart 7 april 2025 in tien gemeenten; reguliere wiet valt onder Opiumwet lijst II (softdrugs).
- [18] Van der Gouwe D, Ehrlich E, Van Laar MW (Trimbos-instituut) (2009). Het drugsbeleid in Nederland. Trimbos-instituut. https://www.uni-muenster.de/imperia/md/content/niederlandenet/nl-wissen/rechtundjustiz/t02b_trimbosinstituut_-_het_nederlandse_drugsbeleid_2009.pdfRationale achter scheiding der markten in Nederlands gedoogbeleid.
- [19] Bureau voor Medicinale Cannabis (Ministerie van VWS) (2026). Opiumwet. cannabisbureau.nl. https://www.cannabisbureau.nl/opiumontheffing/opiumwetLijst I = harddrugs, Lijst II = softdrugs; BMC verzorgt productie medicinale cannabis.
- [20] Bureau voor Medicinale Cannabis (2026). Actueel: prijswijzigingen, etiketten en beleidsregel opiumwetontheffingen; patienteninformatie producten. cannabisbureau.nl. https://www.cannabisbureau.nl/actueelVijf producten (Bedrocan, Bedrobinol, Bediol, Bedica, Bedrolite); niet vergoed uit basisverzekering.