Cannabis en anorexia nervosa: eetlust is geen herstel

Cannabis wordt soms geopperd om de eetlust bij anorexia nervosa te stimuleren. Het wetenschappelijke beeld is genuanceerder: kleine trials laten beperkte gewichtstoename zien, maar de kern van de ziekte — het gestoorde denken over eten, gewicht en lichaam — verbetert niet. Psychiatrische risico’s zijn reëel en worden onderbelicht.

Anorexia nervosa is geen cachexie

Het is essentieel dit onderscheid te maken. Bij kanker- of hiv-gerelateerde cachexie gaat gewichtsverlies gepaard met een intacte eetwil; het lichaam sloopt zichzelf door inflammatie en metabole ontregeling. Bij anorexia nervosa (AN) is de eetwil structureel verstoord door een psychiatrische aandoening: intense angst voor gewichtstoename, een vervormd lichaamsbeeld en actieve voedselrestrictie. Eetluststimulatie lost het onderliggende probleem niet op en kan zelfs averechts werken als het gecombineerd wordt met compensatiegedrag.

Ditzelfde onderscheid wordt in de oncologische context al benadrukt: dronabinol is daar geregistreerd voor aids-gerelateerd gewichtsverlies maar niet voor kanker-cachexie, omdat het mechanisme verschilt. Bij AN is het psychiatrische mechanisme nog dominanter.

Endocannabinoïde systeem: biologische aanknopingspunten

Het endocannabinoïde systeem (ECS) speelt een rol bij eetlustregulatie, beloning en angstverwerking. Onderzoekers hebben polymorfismen in ECS-genen en afwijkingen in CB1-receptorexpressie gevonden bij patiënten met AN. Ook zijn er aanwijzingen voor verstoorde interacties met ghrelin (het hongerhormoon) en leptine. Een scoping review van Rogers en Pacanowski (2023, Journal of Eating Disorders, 15 studies) concludeert dat deze ECS-afwijkingen biologische aanknopingspunten bieden voor behandeling, maar benadrukt dat het bewijs voor therapeutische toepassingen zeer beperkt is.

Dronabinol RCT: het sterkste bewijs voor THC

De enige gerandomiseerde gecontroleerde studie specifiek bij AN-patiënten is die van Andries en collega’s (2014, International Journal of Eating Disorders). In dit dubbelblinde cross-over onderzoek kregen 24 vrouwen met ernstige, langdurige AN (minimaal vijf jaar) gedurende vier weken dronabinol 2,5 mg tweemaal daags of placebo, gevolgd door een wash-outperiode en de andere conditie.

Uitkomst gewicht: de dronabinolgroep nam gemiddeld 0,73 kg meer toe dan de placebogroep. Dit verschil was statistisch significant, maar klinisch klein.

Uitkomst psychopathologie: de onderliggende eetgestoordheid — gemeten met gevalideerde vragenlijsten voor eetgedachten, lichaamsontevredenheid en restrictief gedrag — verbeterde niet. De auteurs concluderen expliciet dat dronabinol de psychopathologie van AN onbehandeld liet.

Een aanvullende analyse uit hetzelfde cohort toonde een gemiddelde toename van 20% in fysieke activiteit tijdens dronabinoltherapie. Bij AN is hyperactiviteit een symptoom dat gewichtsherstel ondermijnt; dit bevinding maakt het nut van eetluststimulatie met THC nog twijfelachtiger.

CBD pilotstudie 2026: vroeg signaal, geen conclusie

Een meer recent dubbelblind gerandomiseerd pilotonderzoek (Sahota et al., 2026, International Journal of Eating Disorders) testte CBD — niet THC — bij 32 vrouwen met AN of atypische AN gedurende 21 dagen. De CBD-dosis werd wekelijks opgehoogd van 1,25 mg/kg naar maximaal 6,25 mg/kg tweemaal daags. Resultaat: een significante groep-x-tijd interactie voor BMI-stijging (p = 0,046) ten gunste van CBD. Bijwerkingen waren beperkt en niet ernstig.

Dit is een veelbelovend pilotsignaal, maar: n=32, 21 dagen, één meting. De studie was primair opgezet voor veiligheid en farmacokinetiek, niet voor effectiviteit. Langetermijn-data over herstel van de eetgestoordheid, psychiatrische toestand of terugval ontbreken volledig.

Lancet-meta-analyse 2026: geen bewijs voor cannabinoïden bij AN

Wilson en collega’s (Lancet Psychiatry, 2026) voerden een systematische review en meta-analyse uit van 54 gerandomiseerde trials over cannabinoïden bij psychiatrische aandoeningen en verslavingsstoornissen (gepubliceerd 1980–mei 2025). Voor anorexia nervosa werd geen statistisch significant voordeel gevonden. De auteurs concluderen dat het beschikbare bewijs routinematig voorschrijven van cannabinoïden bij psychiatrische indicaties zelden rechtvaardigt.

Deze review omvat de meest brede en recente synthese van de beschikbare RCT-literatuur en geeft het sterkste signaal dat het huidige bewijs tekortschiet.

Psychiatrische veiligheid: onderschat risico

Anorexia nervosa gaat in meer dan de helft van de gevallen gepaard met comorbide angststoornissen, depressie of obsessief-compulsieve verschijnselen. THC kan juist angst en dysforische reacties uitlokken, wat bij een psychiatrisch kwetsbare populatie extra problematisch is.

Een vroeg gekontroleerd onderzoek bij elf vrouwen met AN — titrerend THC versus diazepam — liet vergelijkbare gewichtstoename zien in beide groepen, maar drie deelnemers in de THC-groep moesten vanwege ernstige dysforische reacties worden uitgeschreven. Dit gegeven verschijnt stelselmatig in scoping reviews als een waarschuwingssignaal.

Additionele aandachtspunten:

• Lichaamsbeeldverstoring: THC kan perceptuele veranderingen geven die de al aanwezige lichaamsbeeldstoornissen bij AN mogelijk verergeren.
• Verslavingsrisico: AN gaat gepaard met impulsregulatiestoornissen en een verhoogde gevoeligheid voor addictief gedrag; de psychologische afhankelijkheid van cannabis is een extra risico.
• Compensatiegedrag: gewichtstoename door eetluststimulatie kan bij patiënten met AN juist compensatiegedrag uitlokken (purgeren, hyperactiviteit), waardoor het netto effect negatief kan zijn.

Eetlust is geen herstel

Dit is de kernboodschap. Zelfs als THC of CBD de eetlust vergroot en gewichtstoename bewerkstelligt, lost dit de cognitieve kern van AN niet op: de angst voor gewichtstoename, het gestoorde lichaamsbeeld en het restrictieve gedragspatroon. Herstel van AN vereist gespecialiseerde psychologische behandeling — bewezen effectief zijn cognitieve gedragstherapie, Family-Based Treatment (bij jongeren) en in sommige gevallen dagbehandeling of klinische opname.

Nederlandse context

Anorexia nervosa staat niet op de lijst van indicaties van het Bureau voor Medicinale Cannabis. Medicinale cannabis is in Nederland alleen op recept via de apotheek legaal verkrijgbaar; zelfgemaakte of illegale THC-houdende olie valt onder Lijst I van de Opiumwet. Voor AN gelden als bewezen behandelingen: cognitieve gedragstherapie, Maudsley Anorexia Nervosa Treatment for Adults (MANTRA), en gespecialiseerde multidisciplinaire eetgestoordheid-programma’s.

De Trimbos-instituut en Nederlandse behandelrichtlijnen voor eetstoornissen noemen cannabinoïden niet als behandeloptie. Bij acute medische ontregeling (BMI onder 14, elektrolytenontregeling, orgaanfalen) is spoedsomatische opname de aangewezen stap — geen experimentele farmacologie.